W sprawach dotyczących kredytów indeksowanych lub denominowanych do walut obcych kluczowym zagadnieniem stało się obecnie rozliczenie stron po ustaleniu nieważności umowy. Jednym z najbardziej spornych elementów tego procesu jest kwestia przedawnienia roszczeń banku o zwrot wypłaconego kapitału. Sprawa o sygnaturze C-901/24 Falucka, rozpatrywana przez Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), ma szansę uporządkować zasady liczenia tych terminów.
Istota problemu: Kiedy przedawnia się roszczenie banku?
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenia banku związane z prowadzoną działalnością gospodarczą przedawniają się z upływem 3 lat. Termin ten zaczyna biec od momentu, w którym roszczenie stało się wymagalne, co w sprawach frankowych orzecznictwo wiąże z chwilą, gdy bank dowiedział się o zakwestionowaniu umowy przez konsumenta.
Problem pojawia się w sytuacjach, gdy bank zwleka z wytoczeniem powództwa o zwrot kapitału. W sprawie Falucka bank złożył pozew niemal rok po upływie podstawowego terminu przedawnienia. Instytucja finansowa argumentuje jednak, że bieg przedawnienia został przerwany przez oświadczenie kredytobiorcy złożone przed sądem.
Czytaj też: Sprawa C-752/24 Jangielak – Przedawnienie roszczeń banku w świetle pytań do TSUE
Oświadczenie o świadomości skutków nieważności jako narzędzie procesowe
W toku postępowań frankowych zdarza się, że sądy pouczają konsumentów o konsekwencjach prawnych i ekonomicznych unieważnienia umowy. Konsument, potwierdzając, że rozumie te skutki, składa stosowne oświadczenie przed sądem.
Sąd Okręgowy w Warszawie, kierując pytanie do TSUE, powziął wątpliwość, czy takie oświadczenie można utożsamiać z uznaniem długu. W polskim prawie uznanie długu przerywa bieg przedawnienia. Jeśli TSUE podzieliłby argumentację banków, każde pouczenie konsumenta przez sąd mogłoby stać się pretekstem do wydłużenia czasu, jaki bank ma na dochodzenie swoich roszczeń.
Pytania prejudycjalne w sprawie C-901/24
Pytania skierowane do Trybunału zmierzają do ustalenia, czy unijna Dyrektywa 93/13 oraz zasady pewności prawa i skuteczności stoją na przeszkodzie wykładni, według której:
- Bieg przedawnienia roszczeń banku zostaje przerwany przez oświadczenie konsumenta o świadomości obowiązku zwrotu kapitału.
- Sąd może nie uwzględnić upływu przedawnienia roszczeń banku, powołując się na wcześniejsze przedmiotowe oświadczenie konsumenta.
Sąd odsyłający słusznie zauważa, że konsument składa takie oświadczenie często w przekonaniu, że jest ono niezbędne do uzyskania wyroku unieważniającego umowę. Wykorzystanie go przez bank jako argumentu przeciwko przedawnieniu mogłoby zostać uznane za działanie naruszające równowagę procesową.
Czytaj też: Przedawnienie roszczeń banku a „zasady słuszności” – pytanie do TSUE w sprawie C-753/24 (Rzepacz)
Jakie korzyści niesie sprawa Falucka dla kredytobiorców?
Rozstrzygnięcie TSUE w tej sprawie będzie miało istotny wpływ na bezpieczeństwo prawne tysięcy osób znajdujących się w sporze z bankami.
Stabilizacja sytuacji finansowej po wyroku
Jeśli TSUE uzna, że oświadczenia konsumentów nie przerywają przedawnienia, banki nie będą mogły skutecznie podnosić tego argumentu w sprawach, w których zbyt późno podjęły kroki prawne.
Ochrona przed nadużyciami procesowymi
Wyrok w sprawie C-901/24 może wyeliminować praktykę traktowania pouczeń sądowych jako resetujących licznik przedawnienia dla profesjonalisty. Przyczyni się to do wzmocnienia pozycji konsumenta jako strony, która nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji z powodu lojalnej postawy wobec sądu i udzielania odpowiedzi na pytanie sądu.
Przyspieszenie rozliczeń
Jasne zasady dotyczące przedawnienia zdyscyplinują sektor bankowy do szybszego inicjowania procesów rozliczeniowych lub zawierania ugód. Brak możliwości wydłużania terminów w sposób sztuczny wymusi na bankach bardziej racjonalne podejście do terminów procesowych.
Zasada skuteczności a profesjonalizm banku
W analizowanej sprawie istotny jest fakt, że bank jest podmiotem profesjonalnym. Zasada skuteczności prawa unijnego wymaga, aby ochrona konsumenta była realna. Trudno uznać za zgodną z tą zasadą sytuację, w której instytucja finansowa, dysponująca wyspecjalizowanymi kadrami prawnymi, mogłaby przerzucać ryzyko własnego opóźnienia na klienta, wykorzystując do tego procedury mające służyć jego ochronie.
Warto podkreślić, że przedawnienie roszczeń nie jest jedynie technicznym terminem, ale instytucją służącą stabilizacji stosunków społecznych. Jeśli roszczenie wygasa, dłużnik ma prawo czuć się wolny od zobowiązania. Próba przywrócenia tego roszczenia tylnymi drzwiami poprzez interpretację oświadczeń składanych w innym celu, budzi uzasadnione wątpliwości natury prawnej.
Podsumowanie i perspektywy
Sprawa C-901/24 Falucka to kolejny krok w doprecyzowaniu zasad rozliczeń po unieważnieniu wadliwych umów kredytowych. Wyrok TSUE wpłynie na jednolitość orzecznictwa sądów powszechnych w Polsce i może ograniczyć liczbę spornych kwestii w sprawach tzw. kontrpowództw banków.
Dla kredytobiorców jest to sygnał, że ich sytuacja procesowa jest przedmiotem szczególnej uwagi organów unijnych, a mechanizmy ochrony przed nieuczciwymi warunkami umownymi obejmują również etap egzekwowania roszczeń przez banki.
Czy Twój bank spóźnił się z pozwem?
Kwestia terminów przedawnienia jest skomplikowana i wymaga indywidualnej analizy każdego przypadku. Jeśli chcesz poznać swoje prawa, to zapraszamy do kontaktu. Nasza Kancelaria specjalizuje się w opracowywaniu argumentacji opartej na najnowszym orzecznictwie TSUE i krajowym.
