Decyzja o zaciągnięciu kredytu, zwłaszcza konsolidacyjnego, wiąże się z koniecznością dokładnej analizy kosztów. Często spotykaną praktyką banków jest doliczanie wysokich prowizji oraz składek ubezpieczeniowych do kwoty kredytu, co sprawia, że całkowita suma do spłaty gwałtownie rośnie. Jednak czy bank ma prawo naliczać odsetki od tych dodatkowych opłat? Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 2025 r. o sygnaturze II CSKP 1953/22 zajął w tej kwestii stanowisko, które otwiera nowe możliwości obrony dla wielu kredytobiorców.
Stan faktyczny sprawy II CSKP 1953/22
W omawianej sprawie kredytobiorcy zawarli umowę kredytu gotówkowego na kwotę 150 000 zł. Analiza umowy wykazała jednak, że faktycznie wypłacony kapitał wynosił jedynie 102 000 zł. Pozostałe blisko 50 000 zł stanowiły tzw. koszty skredytowane: prowizja za udzielenie kredytu (30 000 zł) oraz składka ubezpieczeniowa (18 000 zł).
Bank nie tylko pobrał te opłaty, doliczając je do salda zadłużenia, ale również przez cały okres trwania umowy naliczał od nich odsetki kapitałowe. Gdy doszło do sporu sądowego, sądy niższych instancji stanęły po stronie banku. Sytuacja zmieniła się dopiero po interwencji Sądu Najwyższego, który uchylił niekorzystny dla konsumentów wyrok i nakazał ponowne zbadanie sprawy.
Dlaczego bank nie może naliczać odsetek od kosztów?
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku II CSKP 1953/22 odwołał się do podstawowych zasad prawa bankowego oraz ochrony konsumenta. Zgodnie z prawem bankowym, kredyt polega na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych. Odsetki są wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków.
Kluczowym argumentem SN jest stwierdzenie, że prowizja czy składka ubezpieczeniowa nie są kwotą oddaną do dyspozycji, lecz kosztem jej uzyskania. Pobieranie odsetek od kosztów prowadzi do sytuacji, w której konsument płaci bankowi podwójnie: raz za samą prowizję, a drugi raz za możliwość jej spłacania w ratach w formie odsetek. SN podkreślił, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu to pojęcia odrębne, których nie należy utożsamiać na niekorzyść klienta.
Możliwość obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych
W sprawie II CSKP 1953/22 zwrócono uwagę na jeszcze jedno istotne ryzyko. Wysokie koszty pozaodsetkowe doliczane do kwoty kredytu mogą służyć bankom do obchodzenia limitów odsetek maksymalnych. Prawo w Polsce ściśle określa, jak wysokie może być oprocentowanie pożyczek, aby chronić obywateli przed lichwą.
Jeśli bank stosuje mechanizm, w którym prowizja jest rażąco wysoka (w opisywanej sprawie ok. 30% kapitału), a następnie nalicza od niej dodatkowe odsetki, realny koszt kredytu może znacznie przekraczać dopuszczalne prawem limity. Sąd Najwyższy wskazał, że sądy mają obowiązek badać taką konstrukcję umowy pod kątem jej ważności oraz zgodności z zasadami współżycia społecznego.
Jakie korzyści przynosi ten wyrok kredytobiorcom?
Orzeczenie SN w sprawie o sygnaturze II CSKP 1953/22 stanowi silny argument merytoryczny w sporach z bankami. Dla konsumentów płyną z niego wymierne korzyści:
- Zmniejszenie oprocentowania: Wykazanie, że bank bezprawnie nalicza odsetki od prowizji, pozwala na obniżenie oprocentowania pożyczki lub kredytu.
- Obrona przed wypowiedzeniem umowy: W wielu przypadkach, gdy bank wypowiada umowę z powodu zaległości, okazuje się, że przy prawidłowym naliczaniu odsetek (tylko od kapitału), zaległość w ogóle by nie powstała lub byłaby znacznie niższa.
- Możliwość odzyskania nadpłat: Osoby, które spłacają lub spłaciły kredyty z wysokimi prowizjami, mogą ubiegać się o zwrot części spłaconych już do banku środków.
Podsumowanie: Standard ochrony konsumenta po II CSKP 1953/22
Wyrok ten to wyraźny sygnał, że praktyki polegające na kredytowaniu kosztów w sposób generujący dodatkowy zysk odsetkowy dla banku są prawnie wątpliwe. Standardem powinna być transparentność i uczciwość: odsetki należą się bankowi za udostępniony kapitał, a nie za opłaty, które sam narzucił.
Jeśli Państwa umowa kredytowa przewiduje wysoką prowizję lub ubezpieczenie, które zostały doliczone do kwoty kredytu i są oprocentowane, warto poddać taki dokument analizie prawnej. Wyrok w sprawie II CSKP 1953/22 pokazuje, że walka o sprawiedliwe rozliczenie z bankiem jest możliwa i znajduje oparcie w najwyższych instancjach sądowniczych.
Zastanawiasz się, czy Twój bank prawidłowo nalicza odsetki?
Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią. Przeprowadzimy rzetelną analizę Twojej umowy kredytowej i ocenimy, czy na podstawie najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego przysługują Ci roszczenia o zwrot nadpłaconych środków lub obniżenie zadłużenia.
